Ontdek de
Romeinse limes

in Utrecht

Limes is het Latijnse woord voor ‘grens’. Rond het jaar 100 begonnen de Romeinen deze term te gebruiken voor de ongeveer 6.000 km lange rand van hun wereldrijk, dat werd bewaakt door een systeem van forten, wachttorens en wegen. In Nederland bestond de limes uit een kleine 20 forten (castella) op de zuidoever van de Rijn. De Rijn stroomde toen, ruim 100m breed, dwars door Utrecht.

Drie van de best bewaarde castella in Nederland liggen in en rond de Domstad: onder het Domplein in hartje Utrecht, en in Vechten (Bunnik) en De Meern (Leidsche Rijn), kilometer of vijf naar het zuidoosten en westen. Met z’n drieën vormen zij een van de meest compacte clusters van forten in de Romeinse wereld.

Meer over de Romeinse limes in Utrecht

utrechtse limes
De Limes

De limes is een ongeveer 6.000 km lange rand van het wereldrijk van de Romeinen, dat werd bewaakt door een systeem van forten, wachttorens en wegen. Ongeveer 300.000 soldaten hielden hier de wacht, daarbij vormden zij een enorme afzetmarkt.

utrechtse limes
Werelderfgoed

Alle drie de forten in Utrecht maken deel uit van een groter geheel, de Neder-Germaanse limes, dat in 2020 door Nederland is voorgedragen bij UNESCO. Met elkaar vertellen deze drie locaties het complete verhaal van de Romeinse grens in deze regio.

utrechtse limes
Onderzoek

Archeologisch onderzoek heeft ons veel nieuws geleerd over de limes, over de kampdorpen (vici), grafvelden en heiligdommen die rond de forten lagen, over de wegen, wachttorens, bruggen en schepen die hier onderdeel waren van het grenslandschap.

DOMunder

Utrecht is ontstaan én geboren op het Domplein. In het begin van de jaartelling bouwden de Romeinen op deze plek het fort Traiectum. DOMunder is de enige plek waar het Romeinse verleden letterlijk aanraakbaar is, zowel in de middeleeuwse kelders van Domplein 4, als in de opgraving onder het Domplein.

Het unieke is dat alles wat je in DOMunder ziet, ook daadwerkelijk onder het Domplein is gevonden. Het maakt DOMunder een ware beleving, waar je – na een introductie in de middeleeuwse kelders – zelf met een slimme zaklamp op zoek gaat de spannende verhalen en archeologische resten van 2000 jaar Utrecht.

DOMunder - Utrechtse Limes

Castellum Hoge Woerd

De unieke locatie van Museum Hoge Woerd is onder andere te danken aan de behuizing: dit is de enige plek in Nederland waar een Romeins fort op ware grote te zien en te beleven is. En dat ook nog eens op de originele locatie. Op de plek waar zo’n 2000 jaar geleden een Romeins fort stond, is het Castellum gebouwd.

Pronkstuk van de collectie is het Romeinse schip De Meern 1, dat in 2003 drie kilometer verderop is opgegraven. Het is het meest compleet bewaarde rivierschip dat in Noordwest-Europa is gevonden inclusief complete scheepsinventaris. In de interactieve expositie ‘3000 jaar wonen en werken’ zijn de mooiste vondsten en verhalen van 25 jaar archeologisch onderzoek in dit gebied samengebracht.

Castellum Hoge Woerd - Utrechtse Limes

Fort Fectio

Ten westen van het huidige Fort Vechten, is in het landschap een waarheidsgetrouwe reconstructie van de contouren van het castellum uit de laatste fase (315 n.chr.) gemaakt. Kijk goed naar het beton, want hier zijn Romeinse vondsten in verwerkt. De hoge ligging van het terrein is goed zichtbaar, dit was een belangrijke reden van de Romeinen om zich hier te vestigen.

Het is het oudste en grootste Romeinse fort in ons land met de naam Fectio. De plek ligt vlakbij de huidige A12; in de Romeinse tijd lag het fort tegenover de splitsing van de Rijn en de Vecht. Ter hoogte van de Marsdijk kun je een Romeinse wachttoren bewonderen. In het naast gelegen Fort bij Vechten (met het Waterliniemuseum) is een aparte tentoonstelling over de Limes ingericht.

Fort Fectio - Utrechtse Limes

Vaar mee met De Meern 1

In 2003 is in Leidsche Rijn het al in 1997 aangetroffen wrak van de Romeinse rijnaak ‘De Meern 1’ opgegraven. Niet veel later besloten het schip te reconstrueren! Het schip vaart nu weer door de Utrechtse wateren en jij kunt mee. Van 24 juni t/m 29 oktober 2021 kun je een groepsreservering maken en word je tijdens de tocht begeleid door professionele gidsen.

utrechtse limes